Nhượng quyền

Franchising (Nhượng quyền) là mô hình kinh doanh trong đó một bên (franchisor - người nhượng quyền) cấp phép cho bên khác (franchisee - người được nhượng quyền) quyền sử dụng brand, business model, và hệ thống vận hành để kinh doanh, đổi lại nhận initial franchise fee và ongoing royalty (thường 4-8% doanh thu). Đây là một trong những phương pháp mở rộng quy mô nhanh nhất với vốn thấp, vì franchisee tự bỏ vốn đầu tư. Mô hình này cực kỳ thành công trong F&B (McDonald's, Starbucks, KFC), retail (7-Eleven, The Coffee House), education (Kumon), fitness (Anytime Fitness), và services (H&R Block tax services). Tính đến 2023, franchise industry đóng góp ~$800 billion vào GDP Mỹ và tạo hơn 8 triệu việc làm. Franchise thành công nhờ "Local Ownership, Global Brand" - franchisees có động lực kinh doanh tốt vì đó là business của họ, nhưng được hưởng lợi từ brand recognition, proven systems, và economies of scale của franchisor.

Mô hình Franchising hoạt động qua sáu bước chính: **Bước 1: Franchisor phát triển Business System** - Xây dựng business model đã được chứng minh (proven concept) với ít nhất 1-2 company-owned stores thành công, tạo ra comprehensive operations manual (SOP chi tiết về mọi khía cạnh: site selection, interior design, recipes/product specs, hiring & training, marketing, inventory management), và đăng ký trademark/IP protection. **Bước 2: Franchise Recruitment** - Franchisor marketing để tìm qualified franchisees có đủ vốn ($50K-$1M+ tùy brand), kinh nghiệm business/industry (không bắt buộc), và alignment với brand values. Disclosure của Franchise Disclosure Document (FDD) - tài liệu pháp lý bắt buộc ở nhiều nước, tiết lộ chi phí, nghĩa vụ, và financial performance. **Bước 3: Training và Setup** - Franchisee đào tạo intensive (2-8 tuần): product knowledge, operations, customer service, accounting. Franchisor hỗ trợ: site selection (chọn địa điểm), store buildout (thiết kế và thi công), supply chain setup, grand opening marketing. **Bước 4: Operations và Monitoring** - Franchisee vận hành theo standardized systems. Franchisor audits định kỳ để đảm bảo quality standards, cung cấp ongoing support (field consultants, hotline, newsletters), và R&D (new products, marketing campaigns). **Bước 5: Revenue Streams** - Franchisor thu: (1) Initial franchise fee ($20K-$50K), (2) Ongoing royalty (4-8% revenue), (3) Marketing fund contribution (1-3% revenue), (4) Supply sales (nếu franchisor là supplier), (5) Real estate income (nếu franchisor lease rồi sublease cho franchisee).

**Cho Franchisor:** (1) **Rapid expansion với minimal capital** - franchisees bỏ vốn, franchisor chỉ cần invest vào support infrastructure, (2) **Predictable revenue** - ongoing royalty tạo recurring income stream, (3) **Motivated operators** - franchisees có skin in the game, chăm chỉ hơn hired managers, (4) **Brand recognition nhanh** - mở rộng footprint địa lý với tốc độ cao, (5) **Economies of scale** - bulk purchasing, shared marketing, R&D amortized across nhiều locations. **Cho Franchisee:** (1) **Proven business model** - success rate cao hơn start từ scratch (80% franchise survive 5 năm vs. 50% independent businesses), (2) **Brand recognition** - khách hàng đã biết và tin tưởng brand, dễ attract customers, (3) **Training và support** - không cần phát minh lại bánh xe, có mentorship, (4) **Collective buying power** - giá supplier tốt hơn, (5) **Easier financing** - banks sẵn sàng cho vay franchises hơn vì lower risk. **Cho khách hàng:** Consistency - trải nghiệm giống nhau ở mọi location (Big Mac ở Hà Nội giống ở New York), quality assurance từ brand standards.

**Thách thức cho Franchisor:** (1) **Loss of control** - phụ thuộc vào franchisees để maintain quality. Một franchisee kém có thể damage toàn bộ brand (ví dụ food poisoning scandal). (2) **Franchisee conflicts** - disagreements về royalty fees, marketing strategies, product changes, territorial disputes. (3) **Legal complexity** - franchise laws khác nhau mỗi nước/state, FDD requirements, litigation risks. (4) **Slower innovation** - phải convince hàng trăm/ngàn franchisees để rollout changes. **Thách thức cho Franchisee:** (1) **High initial investment** - $100K-$500K+ cho most concepts, chưa kể working capital. (2) **Ongoing fees** - royalty và marketing fees ăn vào profit margins (có thể mất 10-15% revenue). (3) **Limited autonomy** - phải follow franchisor rules, không thể customize theo local market tùy ý. (4) **Dependent on franchisor** - nếu brand suy tàn hoặc franchisor mismanagement, franchisees chịu thiệt. (5) **Exit difficulty** - không thể bán franchise tự do, phải approval từ franchisor. **Giải pháp:** Franchisor cần selective recruitment, robust training, và strong support systems. Franchisee nên due diligence kỹ (talk to existing franchisees, review FDD carefully) và prepare financially với 6-12 tháng working capital.